Yankee: een Nederlands woord dat de wereld veroverde

Hoe Jan en Kees de naam gaven aan een heel volk

Het woord Yankee klinkt als typisch Amerikaans. Maar de herkomst van dit woord ligt waarschijnlijk veel dichter bij huis: in Nederland. Hoe Jan en Kees de geschiedenis ingingen als de naamgevers van een heel volk, lees je hier.

Nieuw-Amsterdam aan de Hudson

In de zeventiende eeuw stichtten Nederlandse kolonisten een nederzetting op het eiland Manhattan. Ze noemden het Nieuw-Amsterdam. De namen Jan en Kees kwamen destijds veel voor in Nederland, en dus ook in de nieuwe kolonie. Overal liepen Jannen en Kezen rond.

De Britten bedenken een bijnaam

In 1664 namen de Britten de kolonie over en gaven het de naam New York. Zij troffen de inwoners van de voormalige Nederlandse nederzetting aan. Uit gemakzucht combineerden zij de namen Jan en Kees tot één nieuw woord: Jan-Kezen. In het Engels verbasterde dat tot Yankees. Het was in het begin een scheldnaam voor de Nederlanders op Manhattan.

Van scheldnaam naar geuzennaam

De inwoners van New York en New England namen het woord later zelf over als geuzennaam. In 1758 gebruikte een Britse generaal het woord al officieel voor zijn soldaten uit New England. Tijdens de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog werd Yankee overal bekend door het populaire liedje Yankee Doodle. Dat lied is tot op de dag van vandaag het volkslied van de staat Connecticut.

De betekenis verandert door de tijd

Tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog (1861–1865) gebruikten de zuidelijke staten het woord Yankee als scheldnaam voor alle noordelijke Amerikanen. Daarna groeide de betekenis verder. Buiten de Verenigde Staten is een Yankee gewoon een Amerikaan. Binnen Amerika ligt het subtieler:

Vanuit welk perspectief?	Wie is een Yankee?
De rest van de wereld	Elke Amerikaan
Amerikanen in het algemeen	Iemand uit het noorden
Mensen uit het noorden	Iemand uit het noordoosten
Mensen uit het noordoosten	Iemand uit New England

Een Nederlands exportproduct

De etymologiebank.nl omschrijft yankee als een spotnaam voor Noord-Amerikanen, mogelijk afgeleid van de Nederlandse naam Jan. Of de afleiding van Jan-Kees honderd procent zeker is, weet niemand. Maar het is de theorie die de tand des tijds het beste doorstaat. Zo reisde een gewone Nederlandse naam de oceaan over en werd een woord dat de hele wereld kent.

Het Nederlands heeft overigens meer sporen achtergelaten in de Amerikaanse taal. Woorden als cookie (koekje), boss (baas) en dope (doop, een soort saus) komen ook uit het Nederlands. Zelfs de plaatsnamen Harlem, Brooklyn en Coney Island hebben Nederlandse wortels.